როდის გვაქვს უფლება მივმართოთ ევროსასამართლოს ლაშა ჯანიბეგაშვილი გვპასუხობს 

აუცილებელი წინაპირობები:

1.  (4-თვიანი) ვადა — სარჩელი უნდა გაიგზავნოს მას შემდეგ, რაც ეროვნულ სასამართლოებში ამოიწურება ყველა ინსტანცია (სასამართლო გადაწყვეტილება გახდება საბოლოო).
2. წინა ინსტანციების გავლა — სტრასბურგის სასამართლო არ იღებს სარჩელებს, თუ არ მიგიმართავს საქართველოს სასამართლოებისთვის.
3. სათანადო ფორმა და ხელმოწერა — განცხადება უნდა იყოს ოფიციალურ ენაზე და გამოყენებული უნდა იქნეს სასამართლოს ფორმა.
4. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის დადასტურებული დარღვევა — მაგალითად, მუხლი 2 (სიცოცხლის უფლება), 3 (მოპყრობა), 6 (სამართლიანი სასამართლო), 8 (პირადი ცხოვრება), 13 (ეფექტური სამართლებრივი საშუალება).

“სამართლებრივი ბრძოლა სტრასბურგში  — თუ შიდა სამართლებრივი გზა არ გამოვიყენეთ სათანადოდ, მაშინ ევროკონვენციაც ვერ გვიხსნის.” — აცხადებს ჯანიბეგაშვილი.

ლაშა ჯანიბეგაშვილის სტრასბურის სასამართლოს გამოცდილება

ადვოკატი ლაშა ჯანიბეგაშვილი ერთ-ერთი იმ იურისტთაგანია, რომელსაც საკუთარი პრაქტიკული გამოცდილება აქვს ევროსასამართლოს წარმატებულ საქმეებში. მისი წარმომადგენლობით არაერთი დაზარალებული მოქალაქე მიაღწია შედეგებს, მათ შორის ისეთ საქმეებშიც, სადაც შიდა სასამართლოებში წლები გადიოდა უშედეგოდ.

გამორჩეული შემთხვევები

• ერთ-ერთ საქმეში სახელმწიფომ ვერ უზრუნველყო პოლიციის მხრიდან სავარაუდო ძალადობის ფაქტის ეფექტური გამოძიება — ევროსასამართლომ დაადგინა ადამიანის უფლებათა კონვენციის მუხლი 3-ის დარღვევა.
• სხვა საქმეში ქართული სასამართლოებმა არ განიხილეს მოქალაქის საჩივარი გონივრულ ვადაში — სტრასბურგმა ეს აღიარა მუხლი 6-ის დარღვევად, და მიუსაჯა დაზარალებულს კომპენსაცია.
• ასევე, მის მიერ წარდგენილ საჩივრებში ერთ-ერთმა მოპასუხე სახელმწიფომ პირდაპირ აღიარა პასუხისმგებლობა და მოიგო დროის შემჭიდროვებული დარეგულირების უფლება.

“ეს მთავარი მოწოდებაა ჩემთვის,” – ამბობს ჯანიბეგაშვილი.

“არასდროს უნდა მიგვაჩნდეს, რომ სამართალი მიუწვდომელია. ევრო სასამართლო გვაჩვენებს, რომ თავგანწირვის ფასი ყოველთვის შედეგია, თუნდაც ეს შედეგი წლების შემდეგ მივიღოთ.”

არაეფექტური გამოძიება როცა პროკურატურა და გამოძიება არაქმედითია 

ევროსასამართლოს პრაქტიკა ადასტურებს, რომ საქართველოში ერთ-ერთი ყველაზე მტკივნეული საკითხია სახელმწიფო ორგანოების გულგრილობა ადამიანის ფუნდამენტური უფლებების მიმართ, განსაკუთრებით მაშინ, როცა საქმე ეხება სამართალდამცავ სტრუქტურებს.
მაგალითად:

• ძალადობის შემთხვევები, სადაც პოლიციაა ფიგურანტი;
• დაკავებულის გარდაცვალება იზოლაციაში;
• ოჯახის წევრის გაუჩინარება და გამოძიების გაჭიანურება;
• პოლიტიკური მოტივით დაწყებული საქმეები, სადაც ინტერესთა კონფლიქტია.

ასეთი ფაქტები ჯანიბეგაშვილის თქმით გამუდმებით აჩენს საჭიროებას საერთაშორისო ფორუმების მიმართვისთვის, რადგან მოქალაქის დაცვის შიდა მექანიზმი ხშირად ფორმალობად იქცევა.

“როცა დაზარალებულს არ აძლევენ უფლებას საკუთარ საქმის მასალებში წვდომის, როცა წლების ანთეების  განმავლობაში წერ აგზვანი მტკიცებულებებს  და პასუხს არ გცემენ — სწორედ ეს არის საშუალება მიმართო ევრო სასამართლოს იგივე სტრაბურგის სასამართლოს  არაეფექტურ გამოძიებაზე.”

ეფექტური სარჩელის სტრატეგია

ევროსასამართლოში წარმატებული სარჩელი ეფუძნება სამ ელემენტს:

1. დოკუმენტური მტკიცებულება — ყველა ოფიციალური წერილი, გადაწყვეტილება, დადგენილება, რომელიც ადასტურებს პროცესის გაჭიანურებას ან უარყოფას.
2. დაზარალებულის თანმიმდევრული პოზიცია — უნდა იკვეთებოდეს, რომ მას სურდა საქმის გამოძიება, მიმართავდა შესაბამის ორგანოებს.
3. შიდა ინსტანციების პასუხგაუცემლობა — თუ სასამართლო მხოლოდ ფორმალურად ასრულებდა ვალდებულებას ან საერთოდ არ განიხილავდა საკითხს.

“სარჩელი სტრასბურგისთვის არის არა ემოციის, არამედ დოკუმენტაციის შედეგი. რაც უფრო ზუსტადაა აღრიცხული დეტალები, მით უფრო მაღალია შანსი.” — აღნიშნავს იურისტი

როგორ მუშაობს საქმე სტრასბურგში

ამ ერთიანი გზა შეიძლება მოიცავდეს რამდენიმე წელს:

1. საჩივრის შეტანა (მხედველობაში მიიღება მხოლოდ ხელმოწერილი ფორმა);
2. საჩივრის რეგისტრაცია და ნომრის მინიჭება;
3. მიღებადობის შეფასება — სასამართლო ამოწმებს, აკმაყოფილებს თუ არა საჩივარი კრიტერიუმებს;
4. სკასტორო გადასვლა მთავარ განხილვაზე — მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ საქმე სამართლებრივად მნიშვნელოვანია ან იწვევს სისტემურ კითხვებს;
5. კომუნიკაცია სახელმწიფოსთან — სტრასბურგი აგზავნის შეკითხვებს საქართველოს ხელისუფლებაში;
6. მხარეთა წერილობითი პოზიციების გაცვლა;
7. საბოლოო გადაწყვეტილება, სადაც შესაძლოა მითითებული იყოს კომპენსაცია ან სტატუსის აღდგენა.

ეს პროცესი შეიძლება გაგრძელდეს 3–7 წელი, თუმცა საბოლოო შედეგი ხშირად გამართლებულია არა მარტო ერთ ადამიანისთვის, არამედ საზოგადოების ანგარიშვალდებულების საზომადაც იქცევა.

რატომ არ უნდა დაველოდოთ ბოლოს

როგორც ჯანიბეგაშვილი ამბობს, სტრასბურგში მიმართვა არ უნდა იყოს მხოლოდ “უკიდურესი ნაბიჯი”, რადგან ხშირ შემთხვევაში, თუ ადვოკატი პროცესში ჩართულია დროულად, შეიძლება ზოგადად არც გახდეს საჭირო საერთაშორისო დონე:

“ჩვენი პროფესიული მიზანია არ მივიყვანოთ საქმე სტრასბურგამდე, მაგრამ თუ მივიყვანეთ, მაშინ მან უნდა იმუშაოს სისტემის შესაცვლელად.”

უნდა გვახსოვდეს, რომ ყველა სარჩელი არ არის პერსონალური სამართლის აღდგენა — ზოგჯერ ესაა პრეცედენტის დამკვიდრება, რომელიც მომავალში ასობით ადამიანს დაეხმარება.

შედეგები, რომლებიც უკვე მიღწეულია

ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებები საქართველოს წინააღმდეგ არაერთჯერ გახდა სისტემური რეფორმების საფუძველი:

• გაუმჯობესდა წინასწარი პატიმრობის პირობები;
• შეიზღუდა პოლიციის მიერ მტკიცებულებების ფალსიფიკაციის შესაძლებლობა;
• გაიზარდა დაზარალებულის პროცესუალური უფლებები;
• დაწესდა უკეთესი კონტროლი ძალადობის ფაქტებზე.

ჯანიბეგაშვილის თქმით, სწორედ ასეთი საქმეებია სამართლებრივი სტანდარტის განსაზღვრელი:სტრასბურგის სასამართლოს გადაწყვეტილება არის საფუძველი ხელახლა გადაიხედოს საქმე ევრო სასამართლოს გადაწყევტილებების აღსრულებას ქვეყნებში ზედამხედველობს მინისტრთა კომიტეტი ”

რა უნდა ვიცოდეთ მოქალაქემ — პრაქტიკული რჩევები

1. არ დაელოდო უსასრულოდ

თუ გამოძიება არ იწევს თვეების და წლების განმავლობაში, შეაგროვე დოკუმენტები, წერილობით მოითხოვე პასუხები. ეს ყველაფერი მომავალში იქნება მტკიცებულება, რომ პროცესს ეფექტი არ ჰქონდა.

2. მოითხოვე საქმეში დაზარალებული მხარის სტატუსი

დაზარალებულად ცნობა და საქმის მასალებზე წვდომა სახელმწიფო ვალდებულებაა, რომლის გარეშე შენ ვერ დააფიქსირებ დარღვევას გონივრულად.

3. გამოიყენე ყველა შიდა გზა

სტრასბურგი მხოლოდ მაშინ განიხილავს საჩივარს, როცა ყველა შიდა ინსტანცია გამოტანს საბოლოო გადაწყვეტილებას — ანუ, მიმართე სასამართლოს, სააპელაციომდე და შემდეგ უზენაესამდე.

4. შეინახე ყველაფერი

შენი საქმის თითოეული დოკუმენტი — შეტყობინება, პასუხი, დადგენილება — იქნება შენი “ფონდი” ევროსასამართლოსთვის.
არასდროს გადააგდო არც ერთი ოფიციალური დოკუმენტი.

5. მიმართე პროფესიონალს

ევროსასამართლოს პროცედურა რთულია. ფორმალური შეცდომაც კი — მაგალითად თარიღის არასწორად ჩაწერა ან დოკუმენტის ხელმოწერის დავიწყება — შეიძლება გახდეს საქმეების დაბლოკვის მიზეზი.

ლაშა ჯანიბეგაშვილის მსგავსად გამოცდილ იურისტს შეუძლია სწორად ჩამოაყალიბოს გარემოებები და შეაფასოს, ღირს თუ არა კონკრეტული საქმე სტრასბურგამდე მიყვანა.