სამსახურებრივი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენება და გადამეტება — რა ხდება გორში და რა სასამართლო პასუხისმგებლობა ეკისრება პოლიციელებს

???? გორში, ე.წ. კომბინატის დასახლებაში, ორ პირს სამართალდამცველთა ჯგუფი ფიზიკურად გაუსწორდა. პოლიციელების მიერ ნაცემი ერთ-ერთი მოქალაქე, ლაშა აბისონაშვილი ამბობს, რომ ცემაში ყველა პოლიციელი მონაწილეობდა. მისი განცხადებით, უფრო სასტიკად არის ნაცემი მისი მეგობარი, 28 წლის აპოლონ ლოცულაშვილი, რომელიც „საქართველოს ბანკის“ თანამშრომელია და სამსახურიდან, შესვენებაზე მეგობრის სანახავად იყო გამოსული.

პროკურატურამ გამოძიება პოლიციელების მხრიდან, ძალადობით უფლებამოსილების სავარაუდო გადამეტების მუხლით დაიწყო. უწყების განცხადებაში წერია, რომ გამოძიება სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლის მესამე ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით მიმდინარეობს. პროკურატურის განმარტებით, ამ ეტაპზე ტარდება „გადაუდებელი საგამოძიებო და საპროცესო მოქმედებები“.

რაც ცნობილია გორში ათმა პოლიციელმა სასტიკად სცემა მოქალაქე.

რომელიც ბანკის თანამშრომელი იყო და შესვენებაზე იყო გასული, ცემის ფაქტზე ვიდეო გავრცელდა. შემდეგ კი მოხდა ის, რაც ქართულ სინამდვილეში სისტემური ფენომენია: ნაცემი კაცი დააკავეს . 

ეს არ არის კანონით გამოყენებული  ნორმები . ეს სისტემური ძალადობაა , რომელიც სპეციფიკური კანონების სპეციფიკაში გამოიხატება. ადვოკატი ლაშა ჯანიბეგაშვილი განმარტავს, თუ რა სამართლებრივი ჩარჩოს გამოყენება ამ შემთხვევაში — და რა სჯის კანონით.

რა არის სამსახურებრივი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენება

საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლი — „სამსახურებრივი უფლებამოსილებების გადამეტება“ — შემადგენელი, რომელიც თანამონაწილეობის პირი, ვინც სამსახურებრივი უფლებამოსილებას კანონის დამზადება და ამით ახორციელებს ზიანს აყენებს მოქალაქეს, ვალდებულია სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობის აგოს.

332-ე მუხლი — „სამსახურებრივი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენება“ — კი ეხება შემთხვევებს, სადაც თანამონაწილე პირი განზრახ, პირადი ან ჯგუფური ინტერესების მიზეზებიდან გამომდინარე, სამსახურებრივ მდგომარეობას ბოროტად იყენებს.

გორის შემთხვევაში ორივე ნივთის ნიშნები იკვეთება:

• 10 პოლიციელი — სამსახურის ფარგლებს გარეთ ფიზიკურ ძალადობას ანხორციელებს

• ძალადობა ხდება განზრახ , ჯგუფურად, კოორდინირებულად

• შემდეგ ხდება უკანონოდ დაკავება — სასამართლო წარდგენის წარდგენის შესახებ

• ფიქსირდება ჩვენების შემუშავება ამოღების მცდელობა

• 144.მე3 სავარაუდოდ ადგილიაქვს დაზარალებულზე ზეწოლას წამება არაადამიანურ მოპყრობას

რა არის „უფლებამოსილების გადამეტება“ პოლიციელის კონტექსტში

პოლიციელს კანონის ფარგლებში აქვს  კონკრეტულ , ჩამოთვლილთა უფლება აქვს. ეს რაც საზოგადოებამ ვიხილეთ  — ყველაფერი, რაც ჩამონათვალს სცდება, კანონდარღვევაა , მიუხედავად იმისა, რომ სამოქალაქო ფორმა ეცვა ეცვა თუ ფორმა პოლიციელებს.

კერძოდ, „პოლიციის შესახებ“ საქართველოს კანონის შემადგენელი, რომ:

• ფიზიკური ძალის გამოყენება

• ძალის გამოყენება პროპორციული უნდა იყოს — 10 პოლიციელი ერთ მოქალაქეზე პროპორციულობის ყველა სტანდარტს არღვევს 

•  

გორის შემთხვევაში, ყველა ეს პირობა დარღვეულია.

335 ე მუხლი განმარტების, ჩვენების ან დასკვნის მიცემის იძულება პოლიციის მხრიდან

ჩვენების მიღება ზეწოლით  — ცალკე მძიმე დანაშაული

ინფორმაციის მიხედვით, დაკავებულთა მოქალაქეს ფსიქოლოგიური და ფიზიკური ზეწოლით ეს ცალკე სისხლისსამართლებრივი დანაშაულია :

სსსკ-ის 335-ე მუხლი — „ჩვენების საქმეა“ — ითვალისწინებს სასჯელს პირისთვის, ვინც ძალადობით, მუქარით ან სხვა უკანონო მეთოდით ახორციელებს ჩვენებას მისცეს ან ხელი მოაწეროს დოკუმენტს. თუ ეს ხდება თანამდებობის პირის მიერ — სასჯელი უფლებაა.

ჩვენ ვმუშაობთ ასევე ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-3 სტატიების (წამების, არაადამიანური მოპყრობის აკრძალვა) პირდაპირი უსაფრთხოებისა. Salduz v. Turkey (ECHR, 2008) — ადვოკატის გარეშე, ზეწოლის ქვეშ მიცემული ჩვენება სამართლებრივ ძალას მოკლებულია.

„საქმის შეკერვა“ — სისტემური ფენომენი

ის, რაც გორში ხდება, ქართულ სამართლებრივ პრაქტიკაში „საქმის შეკერვად“ იწოდება. ეს ნიშნავს: პოლიციელები, ვინც დანაშაულს ჩადიან, სხვადდენენ ადამიანების დანაშაულს, სადაც ისინი იწვევენ წინააღმდეგობას — „კანის წინააღმდეგობას“ „სამართალდამრღვევად“.

ეს პროცესი ამ შემთხვევაში კლასიკურს მიჰყვება:

• პოლიცია ძლიერ ძალადობას

• დაკავებულია — „წინააღმდეგობის გაწევის“ ან სხვა გამოგონილი ბრალდებით

• ჩვენების მიცემა  და მტკიცებულებების  ამოიღება ზეწოლით

• ოქმები შედგება ბოლო მონაცემებით გათვლილი ვერსიით

• ვიდეო დადასტურება — „ვერ იპოვება“ ან „ხარვეზიანია“

ეს სისტემა მოქმედებს, როდესაც სისტემა კორპორატიულ ინტერესთა ინდივიდუალურ უფლებაზე მაღლა აყენებს. და ეს მხოლოდ მაშინ, როცა გარე, დამოუკიდებელი კონტროლი არ ფუნქციონირებს.

სპეციალური საძიებო სამსახური — გაუქმებული ბერკეტი რომელიც ეფექტური იყო დამნაშავე სამართალდამცავთა მიმართ 

გორის ეპიზოდი კიდევ ერთხელ გვახსენებს, რატომ იყო სპეციალური საგამოძიებო სამსახური (სსს) კრიტიკულად მნიშვნელოვანი ინსტიტუტი . სსს-ი იყო ერთი ორგანო, რომელსაც აქვს სამართალდამცავი ორგანოები — პოლიცია, პროკურატურა — თანამშრომლების მიმართ ჩადენილი დანაშაულების გამოძიება ევალ.

მისი გაუქმება ნიშნავს: პოლიციელი, ვინც კანონს არღვევს, ახლა გამოძიებას ექვემდებარება იმავე სისტემის საშუალებით, რომლის ნაწილიც არის. ეს ინტერესი — მძიმე სისტემური ხარვეზია.

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, Menesheva v. Russia (2006), შემადგენელი: სახელმწიფო ვალდებულია, პოლიტიკა და დამოუკიდებელი გამოძიება ჩაატაროს პოლიციური ძალადობის ნებისმიერი ფაქტიზე. „ეფექტური“ ზუსტად — შედეგიანი, გარეთ არსებული მდგომარეობის, გარე კონტროლის ქვეშ.

რა უფლებები, თუ პოლიციამ კანონი დაარღვია

თუ შენ ან შენი ახლობელი გახდა პოლიციური ძალადობის ან უკანონო და საკუთრების კონტროლი, კანონი შემდეგ ბერკეტებს გაძლევს:

• დაუყოვნებლივ ადვოკატის გამოძახება — კონსტიტუციური უფლება, რომელიც პოლიციამ ვერ შეზღუდოს

• ჩვენების მიცემაზე ხელი — ადვოკატამდე არ ხელმოწეროთ არანაირ ოქმს

• სამედიცინო გამოკვლევა — ფიზიკური ძალადობის ფიქსაცია, სასწრაფო

• საკანლი — გენერალური პროკურატურა, სახალხო დამცველი, სასამართლო

• ECHR — ეროვნული დაცვის საშუალებების ამოწურვის, 4 თვის ვადაში

რა სასჯელი ემუქრება პოლიციელს

სსკ-ის 333-ე მუხლი — სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტება — ითვალისწინებს 3-დან 8 წლამდე თავისუფლების აღკვეთას , თუ ქმედება ჩადენილია ძალადობით ან ძალადობის მუქარით. დღეს შემთხვევა — ჯგუფური, სიარაღის გამოყენება — 7-დან 12 წლამდე .

34-ე მუხლი — ბოროტად გამოყენება — 3 დან 6 ერთად მოქმედება , შემთხვევა — 5-დან 8 წლამდე .

2. სამსახურებრივი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენება სახელმწიფო- პოლიტიკური თანამდებობის მქონე პირის მიერ, –

ისჯება ჯარიმით ან თავისუფლების აღკვეთით ვადით სამიდან ხუთ წლამდე, თანამდებობის დაკავების ან საქმიანობის უფლების ჩამორთმევით ვადით სამ წლამდე.

გ) დაზარალებულის პირადი ღირსების შეურაცხყოფით, –

ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით ხუთიდან რვა წლამდე, თანამდებობის დაკავების ან საქმიანობის უფლების ჩამორთმევით ვადით სამ წლამდე.

335-ე მუხლი — ჩვენების საქმეა — 3-დან 7 იანვრიდან , თუ ჩადენილია თანამდებობის პირის მიერ.

ეს სასჯელები კუმულატურია ერთმანეთთან დაკავშირებული სასჯელებია — ყველა ქმედება ცალ-ცალკე კვალიფიცირდება. ათი პოლიციელი ჯგუფური ქმედების ჩამდენად ჩაითვალოს, სადაც ყოველი ადამიანი ყველა ეპიზოდისთვის პასუხს აგებს.

ვის მოვთხოვოთ — სამოქმედო გეგმა

გენერალური პროკურატურა.  — ზოგადად პროკურატურა. გენერალური გენერალური არის პასუხსიმგებელი ამგვარ დანაშულებზე 

სახალხო დამცველი. საქართველოს სახალხო დამცველი (ომბუდსმენი) უფლებამოსილია პოლიციური ძალადობის ფაქტები შეისწავლოს და გენერალურ პროკურატურას მიმართოს.

საერთაშორისო ორგანიზაციები. Amnesty International, Human Rights Watch, OSCE — ეს ორგანიზაციები ქართულად პოლიციისძალადობის ფაქტებს განსაზღვრავს. გასაჯაროება ყველაზე ხშირად ბერკეტია.

ადვოკატი. ადვოკატის ჩარტვა პირველ საათებში — კრიტიკულია. სწორედ ეს ადვოკატი ოქმების გადამოწმებას, ჩვენების მოქმედების კანონიერების შეფასება, სამედიცინო გამოკვლევის კონტროლის და საკანის შეტანას.

 — კანონი ერთნაირად მოქმედებს ყველაზე მეტად, მათ შორის პოლიციელებზე

გორის ინციდენტი სამი ძირითადი საკითხი ნათელი ილუსტრაციაა: პოლიციური ძალადობა, ანგარიშვალდებულების არარსებობა და სისტემური საქმის „შეკერვა“. სპეციალური საგამოძიებო გამოძიების გაუქმების შემდეგ ეს პრობლემა სტრუქტურულ ხასიათს ატარებს.

ქართული კანონი ამ ქმედების სისხლისსამართლებრივ დანაშაულად განსაზღვრავს. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია სახელმწიფოს მექანიზმი გამოძიების ვალდებულებას შეადგენს. ამ ორ ჩარჩოს შორის კი — სასამართლო დარბაზი, სადაც სწორი ადვოკატია ამ ძალადობს მნიშვნელოვან შედეგებს.

დაუშვებელია, სახელმწიფოს მეშვეობით ბოროტად რომ ძალაუფლება დაუსჯელი. სამართლებრივ სახელმწიფოში ყოველი ქმედება — მათ შორის პოლიციელის ქმედება — კანონის ქვეშ დგას.

????advocatory.ge— ლაშა ჯანიბეგაშვილი | მარიამ ჭყონია | სამართლებრივი კონსულტაცია